AdaMerOs Herptil Türkiye
Türkiye Kurbağa ve Sürüngenleri Gözlemciliği ve Fotoğrafçılığı Topluluğu
The Amphibians and Reptiles Monitoring & Photography Society in Turkey
YazıYorum
GözlüYorum
TanıYorum
Tartışıyorum
"EN" türler   
"EN" üyeler   
"EN" fotoğraflar   
"EN" iller   
Ana Sayfam Yap Sık Kullanılanlara Ekle Mail Gönder
Ara
Email
Şifre
Şifremi Unuttum | Beni Hatırla
  
 Ana Sayfa
 Fotoğraf Galerisi
 Herptil Forum
 TanıYorum Galerisi
 GözlüYorum Galerisi
 YazıYorum-ÖğreniYorum
 Fotoğraf Arama
 Herptil Türleri
 Türkiye'nin Herptilleri
 İl Portfolyoları
 Etkinlikler ve Duyurular
 Herptil Ansiklopedisi
 Herptil Biyolojisi
 Gözlem ve Fotoğrafçılık
 Kültür ve Sanat
 Hakkımızda
 Topluluk Üyeleri
 Üyelik Başvurusu
 Türk Herpetologlar
 E-Afişlerimiz
 ENGLISH Pages
 ENGLISH e-Posters
 Videolar/Movies
 E-Bülten (THB)
 Bağlantılar
 İletişim
 
  AdaMerOs Kelebek

Türkherptil DKMPGM ile işbirliği yapmaktadır


 

Turkherptil is an affiliated member of Natural Europe Project

Kör Kertenkeleler (Halkalı Kertenkeleler) (AMPHISBAENIA) AMPHISBAENIA Kuyruksuz Kurbağalar (ANURA) ANURA Kertenkeleler (SAURIA) SAURIA Yılanlar (SERPENTES ) SERPENTES Kaplumbağalar (TESTUDINATA) TESTUDINATA Kuyruklu Kurbağalar (Semenderler) (URODELA) URODELA
        Hakkımızda
Sistematik Taksonomi ve Tür Belirleme

AdaMerOs Herptil Türkiye'de, herptil türleri ile ilgili sistematik yapının oluşturulmasında Budak & Göçmen (2008) - Herpetoloji kitabının yanısıra, dünyanın en önemli ve türlerin korunması ile ilgili ağlarından biri olan  IUCN, the International Union for Conservation of Nature (Uluslararası Doğa Koruma Birliği) servislerine başvurulmuştur.  Herptiller (kurbağa+sürüngenler) ile ilgili sistematik veritabanına The IUCN Red List of Treatened Species bölümünden ulaşılabilir. Ayrıca de yararlanılan diğer siteler arasında, sistematik bilgi ile ilgili diğer önemli bir kaynak The Reptile Database'de yeralmaktadır..

Herptil türleri ve ailelerinin Türkçe adlarının belirlenmesinde ise Budak & Göçmen (2008) - Herpetoloji  adlı eserden yararlanılmıştır. Yine, ülkemiz için önemli bir eser olan Baran, İ. & Atatür, M. K. (1998)-Türkiye Herpetofaunası (Kurbağa ve Sürüngenler), T.C. Çevre Bakanlığı, Ankara, 214s- de başvuru kaynaklarımız arasında yer almaktadır. Dinamik bir bilim dalı olan sınıflandırmada değişen bilgiler çerçevesinde de pekçok değişiklik hali hazırda süregelmektedir. Bu değişiklikler tarafımızdan güncel literatür takip edilerek de yapılmaktadır.

Sistematik Hakkında Kısa Bilgiler
                “Sistematik„ kelimesi esas olarak Yunanca “systema” ve “ikos” (dair, ilişkin, -ik son eki) kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. “Systema”, Latince kökenli “syn” (beraber) + “histanai” (koymak) kelimelerinden türetilmiş olduğundan, sistematik kelimesi aslında 3 kelimeden oluşturulmuştur. Dolayısıyla “sistematik” denilinceobjeleri (bitki, hayvan, vs.) bir tertibe yani düzene sokma” manası ortaya çıkar. Zoolojideki sınıflandırmada kullanılan diğer bir tabir de “taksonomi’dir. “Taxis” (tertip, düzen, sıralama) ve “Nomos” (kanun, kaide) olmak üzere 2 kelimeden türetilmiştir. İlk kez botanikte kullanılmış olmakla birlikte, sonradan zoolojiye de geçmiştir. Kelime anlamı “tertip kaideleri” yahut “sınıflandırmanın kuralları” olmaktadır. Dolayısıyla sistematik canlıları sınıflandırmanın uygulama kısmına, taksonomi ise teorik kısmına verilen isimlerdir. Bu düşünceye katılmayanlar her iki terimi aynı manada kullanırlar.
 
Sistematik Kategoriler veTaksonlar (Taxa)
                Sınıflandırma yapılırken çeşitli kategoriler (ünite, bölüm, vs.) kullanmak gerekir. Bu kategorileri tarihsel bakımdan ele alırsak, Carl von LiNNÉ (L. Carolus LINNAEUS (1707-1778) 4 kategori kullanmıştır. Bunlar Classis (Klasis, Sınıf), Ordo (Takım), Genus (Cins), Speciestir (Tür). Araştırıcı bunlardan başka, species altında “Varietas” (Varyete) denen bugünkü zoolojik sınıflandırmada kullanılmayan bir kategori daha kullanmıştır. LINNÉ’den kısa bir süre sonra Phylum (Filum, Şube) ve Familia (Familya, Aile) kategorileri de ilave edilmiştir. Günümüzde ayrıca Regnum (Alem), keza belli hayvan gruplarında Divisio, Sectio (Bölüm) ve Tribus (Kabile) gibi sistematik kategoriler de kullanılmaktadır. Bazen sınıflandırmada bunlar da yetmez, daha fazla kategorilere ayırma ihtiyacı ortaya çıkar. Bu nedenle “Super-” (Üst) ve “Sub-“ (Alt) öneklerinin (prefix) ilavesi ile superordo, subfamilia gibi kategoriler yapılır. 
Hiyerarşik bir sınıflandırma şekli olan zootaksonomide (ya da sistematik zoolojide) species, genus, familia, ordo, v.s. gibi tüm kategoriler sübjektif terimlerdir; ama herhangi bir düzeydeki bir sistematik kategoriye girmeye hak kazandığı sistematikçilerce resmen bildirilmiş olan bir taksonomik gruba verilen bilimsel isim tamamen objektif özellik taşır ve takson (taxon, çoğulu taxa) olarak bilinir. Dolayısıyla, örneğin “phylum” bir üst sistematik kategori iken, bu kategoriye dahil edilmiş olan “Cnidaria” (Knidliler), “Platyhelminthes” (Yassı kurtlar), “Arthropoda” (Eklembacaklılar) birer üst taksondur. Keza, “familia” bir alt sistematik kategori iken, bu kategoriye dahil edilen “Felidae” (kedigiller), “Canidae” (Köpekgiller) birer alt takson oluştururlar. “Genus” ve “species” birer sistematik kategori iken, “Homo sapiens” (insan) bir taksondur.
                Sistematikte en fazla geriye gitme Linnaeus’un 1758’de yazdığı “Systema Naturae” adlı eserinin 10’ncu baskısına kadardır. Bu eserde ilk defa canlı varlıklar iki isimle adlandırılmıştır. Buna Binomial Nomenklatür (Nomen: isim + Clara: çağırma= isim takma, isimle çağırma) denir.
                Tür (Species), LINNÉ’nin orijinal sözleri ile “Species tot sunt diversas formas ab initio creavit infinitum ens” şeklinde ifade edilmiştir. Türkçe’si, “Türler başlangıçta sayısız farklı yaratılmış canlının ne kadar formları iseler, yine o kadardırlar” (tipolojik tür kavramı). LINNÉ’ye göre türler sabit, statik, boyutsuzdur (non-dimensional), yani türler zaman ve mekan içinde değişmezler. LINNÉ “Özel Yaradılış (Special Creation)” hipotezine inanıyordu. Bu inanca göre Tanrı canlıları farklı çeşitler olarak yaratmıştır ve bugün de o yaratılanlar vardır. LINNÉ türleri başlangıçta değişmez kalıplar (Typus, Tip) içinde kabul edince, esas tipten farklı görünenleri Varietas (Varyete) olarak almıştır. Tür yahut Species’in çeşitli yönleri ile tenkide uğrayan pek çok tarifi vardır. Ernst MAYR’e (1904-...) göre “Türler, kendi aralarında gerçekten (bilfiil) veya potansiyel olarak çiftleşebilen doğal populasyonlardır ve bu populasyonlar, benzeri diğer gruplardan üreme bakımından izoledirler” (biyolojik tür kavramı). Eşeysiz ve partenogenetik üreyen türleri kapsamadığından tenkide açıktır. Burada populasyon terimine açıklık getirmek gerekir. Sistematik manada populasyon: belli bir sahayı işgal eden, çiftleşme ve verimli döl verebilme yeteneğine sahip bir türün bütün fertleridir. Ekoloji veya zoocoğrafyada, populasyonlar veya türler aynı sahayı işgal ediyorlarsa bunlara sympatrik (aynı vatanlı), ayrı yerlerde bulunuyorlarsa allopatrik (ayrı vatanlı) türler denir. Türün (Species) altında tavsiye edilen kategori subspecies’tir (alttür). Subspecies’in çeşitli şekilleri vardır (ekolojik, biyolojik). Zoolojide en yaygın şekli coğrafi alttür’dür (ırk). Mayr’e göre, coğrafi ırk yada alttür: coğrafi olarak tarif edilebilen lokal populasyon topluluklarıdır. Bu topluluklar, türün benzeri diğer topluluklarından taksonomik olarak ayrılırlar.
Türlerin yazılışı bakımından bazı kaideler mevcuttur; örneğin,
Entodinium basoglui Göçmen & Öktem, 1996 (Başoğlu’nun Silli Protozoonu)
                Birinci isim genus (cins) ismidir ve daima büyük harfle başlar. İkinci isim ise species (tür) ismi olup küçük harfle başlar. Bilimsel ifadelerde bu iki ismi takiben, sırasıyla türü ilk tavsif eden otörün veya otörlerin soyadı ve tarih yazılır. Bazen otörün veya otörlerin ismi tarihle birlikte parantez içine alınır. Örneğin,
Diplodinium dentatum (Stein, 1858) (Işınlı İşkembe Silli Protozoonu)
                Bu durumda “Genus” seviyesinde türün ilk tavsifinin, bugünkü ile aynı olmadığı anlaşılır. İlk tavsifi; Entodinium dentatum Stein, 1858 şeklindedir. Diğer bir deyişle sonradan başka bir araştırıcı (Dogiel, 1927) tarafından çalışılmış ve gerçek sistematik pozisyonuna oturtulmuştur.
 
Sistematik ve biyolojinin diğer dallarında kullanılan terimlerde çok defa “C” harfinin okunuşu karıştırılır, ne zaman S ne zaman K olarak okunacağı bilinmez. “C” harfinden sonra kalın sesli harfler (a, u, o veya au=o) varsa K olarak okunur. Ayrıca “C” harfinden sonra bazı sert sessiz harfler (h, l, m, n, r, s, t)gelirse yine K olarak okunur. Bu durumlara örnekler:
   Caput: Baş (Kaput) ...................................     Caretta, Capra, Capricornis
   Cortex: Kabuk (Korteks).........................      Coccidia, Costa, Corpus
   Cucurbita: Kabak (Kukurbita) .................... Culex, Cuculus
   Chlorophyl: Klorofil (Klorofil) ..................... Chordata, Echinodermata
   Clavicula: Köprücük Kemiği (Klavikula) ....               Clamydomonas, Cleithrum
   Gastrocnemius: Arka ayak kası (Gastroknemiyus) .............. Cnidaria 
   Scutum: Sert Kenelerde Kitin Plak (Skutum) ......................... Scutellum, Scyphozoa
   Macronucleus: Büyük Çekirdek (Makronukleus) .....              Micronucleus
   Caudatum: Kuyruklu (Kaudatum) ............. Caudofoveata (bir yumuşakça grubu)
   Cancer: .......................... Kanser veya Yengeç (Kanser)
 
                “C” harfi e, i, ae, oe ve y harflerinden (ae=e, oe=ö, ph=f, sch=ş, ch=k, eu=öy) önce bulunursa, diğer bir deyişle ince sesli harflerden ve yumuşak sessiz harflerden önce bulunursa S gibi okunur. Örneğin,
   Cedrus : Sedir Ağacı (Sedrus) .................. Cercaria (bir yassı kurt larvası)
   Ciliata : Silliler, Siliyatlar (Siliyata) ..............                Ciconia (leylek)
   Cytosin : Sitozin (Sitozin) ...........................   Cyclostomata (yuvarlak ağızlı balıklar)
   Coecilia : Kurbağa grubu (Sösilya) ............               Coelenterata (sölentereler)
   Coelomata : Sölomlular (Sölomata) ...........              Acoel (memeli omur tipi)
 
                Türlere isim takma bakımından da bazı kurallar vardır. Türün bulunduğu yere yada özelliğine göre, bir kişiye istinaden, yakıştırma ile yapılır. Bazen cins isminin verilmesinde de 5. bir yöntem olarak bilinen bir kelimedeki harflerin yerlerinin değiştirilmesi yolu (Anagram) uygulanır. Örnek vermek gerekirse,
1. Antedon mediterranea (Akdeniz Saçaklı Yıldızı): Akdeniz’de yaşadığı için,
2. Chaetopterus variopedatus (bentik poliket): Farklı tipte ayaklara sahip olduğu için,
3. Entodinium basoglui (Başoğlu’nun Silli Protozoonu): E.Ü.F.F. Zooloji Bölümü’nün kurucularından Türkiye’nin ilk herpetoloğu Prof. Dr. Muhtar Başoğlu’na istinaden,
4. Vampyroteuthis infernalis (Vampir Kalamar): Latince “infernus„’dan (yer altı dünyası, cehennem; yani cehenneme ait anlamında) yakıştırma ile.
5. Limax lanceolatus: Milax’daki harflerin yerini değiştirerek. Bu usule Anagram denir.
 
                Latince’de isimler (nomina) gramatik olarak çekilirler. İsim ve sıfatlar için farklı sonekler (suffix) vardır. Bunlar sadece tekil (singular) ve çoğula (plural) göre değil, aynı zamanda cinsiyete (♀-feminen veya ♂-maskulen) veya kasus’a (hal) (örneğin genitiv: -in hali, dativ: -e hali vs) göre ifade edilir. Bu son takılar farklı kelime gruplarında, çeşitli şekillerde teşkil edilir. Beş tip çekim (a, o, i, eveu deklinasyonları) vardır. İlmi kullanımlarda en çok iki hal kullanılır. Bunlar yalın (nominativ) ve -in halidir (genitiv). Bu nedenle belli sayıda son ekleri bilmek yeterli olur. a, o ve i deklinasyonlarına örnek olarak:
 
 
Maskulinum
Neutrum (Nötr)
Femininum
Nom. Sing.
magnus
magnum
magna
Gen. Sing.
magni
magnae
Nom. Plu.
magni
magna
magnae
Gen. Plu
magnorum
magnarum
Nom. Sing.
grandis
grande
grandis
Gen. Sing.
grandis
Nom. Plu.
grandes
grandia
grandes
Gen. Plu
grandium
                       
“              Sistematik kategorilerin bazıları daima aynı sonekler (suffix, postfix) ile sonuçlanır. Bu kategoriler şunlardır:
                               Superfamilia .......................... -oidea
                               Familia .................................. -idae
                               Subfamilia ............................. -inae
                               Tribus (Genuslar grubu) ........ -ini
Bunlar üzerinde olan kategoriler için belli son ekler yoktur. Fakat hepsi çokluk ifade eder.

Kaynak: Atatür, M., Budak, A. & Göçmen, B (2003). Omurgasız Biyolojisi. Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Kitaplar Serisi, No. 187, Ege Üniversitesi Basımevi, Bornova-İzmir, 503 s. (ISBN 975-483-587-X) [Türkçe Kitap].

Copyright © 2011 - 2019 AdaMerOs Herptil Türkiye, her hakkı saklıdır.
Bu sitede yayınlanan fotoğrafların ve yazıların hakları ve sorumluluğu sahiplerine aittir.
Fotoğraflar, yazılar ve diğer içeriğin izin alınmadan herhangi bir ortam ve biçimde kullanılması T.C. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasası'na göre suçtur.